Paddenstoelen zoeken in de Eifel: regels, seizoen, veiligheid

De regels in Rheinland-Pfalz

Hoeveel mag u meenemen: de regel van het handboeket

Twee regelingen grijpen in elkaar. Op federaal niveau staat § 39 lid 3 Bundesnaturschutzgesetz iedereen toe om „wild levende bloemen, grassen, varens, mossen, korstmossen, vruchten, paddenstoelen, thee- en geneeskruiden en takken" in kleine hoeveelheden voor persoonlijk gebruik en zorgvuldig mee te nemen, maar alleen daar waar geen betredingsverbod geldt.

Rheinland-Pfalz werkt dat uit in § 23 lid 1 Landeswaldgesetz (LWaldG):

Commercieel plukken mag volgens § 23 lid 2 LWaldG alleen met uitdrukkelijke toestemming van de boseigenaar. Wie voor de verkoop plukt, heeft daarnaast een vergunning van de bevoegde natuurbeschermingsinstantie nodig; bij de Landkreis Mayen-Koblenz is dat het Referat Naturschutz.

Belangrijk, en eerlijk gezegd: Rheinland-Pfalz noemt geen kilo's. De veelgeciteerde vuistregel „één kilo per persoon per dag" is een richtwaarde van natuurbeschermingsorganisaties, geen wettelijke norm van de deelstaat. Nordrhein-Westfalen noemt voor zijn bossen twee kilo, maar dat geldt alleen voor de Nordeifel aan de andere kant van de deelstaatgrens, niet hier. Landesforsten Rheinland-Pfalz formuleert bewust kwalitatief: *„Verzamel niet meer paddenstoelen dan u op korte termijn kunt verwerken."* In de praktijk betekent dat: een maaltijd of twee voor het gezin, niet de volle rugzak. Wie zeker wil zijn, vraagt het na bij het bevoegde Forstamt. *(Stand: augustus 2026, bronnen: gesetze-im-internet.de, landesrecht.rlp.de, wald.rlp.de)*

Beschermde soorten: de lijst die verrast

Uitgerekend de meest gewilde eetbare soorten staan in bijlage 1 van de Bundesartenschutzverordnung en zijn daarmee *bijzonder beschermd*: eekhoorntjesbrood (*Boletus edulis*), alle cantharellen (*Cantharellus* spp.), alle berkenboleten en oranje berkenboleten (*Leccinum* spp.), alle morieljes (*Morchella* spp.), de Brätling (*Lactifluus volemus*) en het Schweinsohr (*Gomphus clavatus*).

Voor precies deze zes groepen maakt § 2 BArtSchV een uitzondering: ze mogen „in kleine hoeveelheden voor eigen gebruik" worden meegenomen. Daarom mogen eekhoorntjesbrood en cantharel ondanks hun beschermde status toch in de mand.

Maar: bijlage 1 bevat nog meer paddenstoelen zonder die uitzondering: keizeramaniet, gele ridderzwam, truffel, wasplaten (*Hygrocybe* spp.), maartse slijmkop, elzenboleet en de Albatrellus-soorten (*Albatrellus* spp.). Die mogen helemaal niet worden geplukt. Een valkuil zit in de Duitse namen: de gele stekelzwam (*Hydnum repandum*, in het Duits Semmelstoppelpilz) is niet beschermd en mag mee; de bijna gelijk klinkende Semmel-Porling (*Albatrellus*) is beschermd en moet blijven staan.

Waar u helemaal niet mag plukken

Dit is het punt dat voor gasten in Rieden het meest direct van belang is.

In het natuurreservaat Laacher See is het verzamelen van paddenstoelen verboden. Met ongeveer 21 vierkante kilometer inclusief de kraterranden is het het grootste natuurreservaat van Rheinland-Pfalz (kenmerk NSG-7131-006, voor het eerst beschermd op 31 maart 1940, verordening opnieuw vastgesteld in 1981 en uitgebreid in 1989). De verordening verbiedt uitdrukkelijk „planten te beschadigen, uit te trekken, uit te graven of delen ervan af te plukken, af te snijden of af te rukken", paddenstoelen inbegrepen. Bovendien geldt er een strikte regel: u mag er de paden niet verlaten.

Doorslaggevend is de omvang. Het beschermde gebied omvat niet alleen het meer, maar ook het grondgebied van Wassenach, Glees, Bell, Obermendig, Niedermendig, Kruft en Nickenich. Bell grenst direct aan Rieden. Wie vanaf het vakantiehuis naar het oosten het bos in loopt, kan de grens overschrijden zonder het te merken. Meer over het gebied zelf leest u in het artikel over de Laacher See en zijn rondwandelingen.

Eveneens verboden, los van het beschermde gebied: omheinde bosaanplant en dichte jonge opstanden, afgesloten bospercelen en plekken waar op dat moment hout wordt geoogst. En dan de opmerking die niemand graag leest: het bos is van iemand. Het bos betreden om te recreëren is vrij, erin rijden met de auto en parkeren op bospaden niet.

Wat een overtreding kost

De boetes in het Bundesnaturschutzgesetz zijn onaangenaam hoog: § 69 BNatSchG voorziet voor overtredingen van § 39 lid 1 en § 44 lid 1 in boetes tot 50.000 euro, en verder tot 10.000 euro. Dat is het wettelijke maximum, niet de dagelijkse praktijk: wie 300 gram te veel in de mand heeft, betaalt dat niet. Maar wie met kratten aankomt of in het natuurreservaat wordt betrapt, zit in een andere categorie. ## Wanneer welke paddenstoel groeit

Het seizoen in de Eifel begint in de nazomer en loopt tot de eerste strenge vorst. Het zwaartepunt ligt duidelijk in september en oktober.

*Rauw giftig en daarom altijd goed doorgaren: honingzwam, parelamaniet, paarse schijnridderzwam, oranje berkenboleet en berkenboleet. De natuurorganisatie NABU adviseert alle bospaddenstoelen 15 tot 20 minuten te verhitten.*

De factor weer

Zonder regen geen paddenstoelenjaar, dat is de enige harde regel. Het Zwitserse onderzoeksinstituut WSL heeft de verbanden decennialang onderzocht: neerslag is de voorwaarde voor de vorming van vruchtlichamen, terwijl de temperatuur het tijdstip bepaalt. Is augustus warm, dan begint het seizoen later. Is augustus koel, dan komen de paddenstoelen eerder. In uitgesproken droge jaren valt het seizoen grotendeels uit.

Onder verzamelaars gaat de vuistregel rond dat een tot twee weken na flinke regen de beste tijd is. Wetenschappelijk hard onderbouwd is dat getal niet; de opgaven uit de praktijk lopen uiteen van drie dagen tot twee weken. Als richtlijn voldoet hij toch: na een natte week loont de gang naar het bos, na vier droge weken niet.

Geruststellend is een andere uitkomst van datzelfde onderzoek: een dertig jaar durende proef in het paddenstoelenreservaat La Chanéaz liet zien dat het oogsten van de vruchtlichamen de paddenstoelenflora niet schaadt. Op afgeoogste stukken groeiden net zoveel paddenstoelen als op onaangeroerde. Wat het mycelium wél schaadt, is de bodemverdichting door voetstappen en het doorharken van het strooisel, niet het plukken.

Waar u in de Osteifel kunt zoeken

Concrete vindplaatsen staan hier niet, en dat is een bewuste keuze. Wie op internet „geheime tips" rondbazuint, zorgt er binnen twee seizoenen voor dat de plek is leeggehaald en de bodem stukgelopen.

De bruikbare informatie is trouwens een andere: zoek niet naar plekken, maar naar bomen. De Osteifel biedt op korte afstand precies de bostypen die tellen. Oudere fijnsparopstanden zijn het terrein van kastanjeboleet en eekhoorntjesbrood. Gemengd beuken-eikenbos levert eekhoorntjesbrood, hoorn des overvloeds en gele stekelzwam. Jonge berkenopstanden en bosranden geven berkenboleten en oranje berkenboleten. Dennen staan voor grote sponszwam en bruine ringboleet.

Rond Rieden ligt daarvan volop, en de bewegwijzerde wandelroutes van de streek zijn een goed vertrekpunt: op de Traumpfade van de Osteifel komt u door bijna al deze bostypen. Nog iets om rekening mee te houden: het paddenstoelenseizoen valt samen met de bronst van het edelhert. Laat het bos vroeg in de ochtend en in de schemering met rust; Landesforsten Rheinland-Pfalz wijst daar uitdrukkelijk op.

Voor het geheel eromheen, de kleuren, het weer en wat er verder de moeite waard is, past het artikel over de Eifel in de herfst.

⚠️ Veiligheid: het hoofdstuk dat u niet moet overslaan

De grondregel luidt: in de mand komt alleen wat u zonder enige twijfel kent. Niet „lijkt op", niet „zei de app". Een overzichtsstudie in het Deutsches Ärzteblatt (2020) telt voor Duitsland tussen 2000 en 2018 4.412 ziekenhuisopnames en 22 sterfgevallen na het eten van paddenstoelen. Ongeveer 90 procent van de sterfgevallen kwam door amatoxines, vrijwel altijd van de groene knolamaniet.

De drie verwisselingen die dodelijk aflopen

Groene knolamaniet versus champignon. De groene knolamaniet groeit precies daar waar u in de Eifel eekhoorntjesbrood zoekt: onder eiken en beuken, van eind juli tot in oktober. Zijn plaatjes blijven hun hele leven wit; een champignon heeft jong roze en later bruine tot zwarte plaatjes. Het beslissende kenmerk is de vliezige, zakvormige schede aan de voet van de steel (volva) in combinatie met een ring om de steel; champignons hebben geen volva. Omdat de steelvoet vaak in het bladstrooisel zit, geldt: onbekende plaatjeszwammen voorzichtig in hun geheel uit de grond draaien, niet afsnijden.

Het gemene zit in het tijdsverloop. De eerste klachten beginnen pas 6 tot 24 uur na de maaltijd, zo laat dat bijna niemand het verband legt. Daarna volgt een bedrieglijke herstelfase van twee tot vier dagen, voordat lever en nieren het begeven. 50 tot 100 gram, ongeveer één volgroeid vruchtlichaam, kan voor een volwassene dodelijk zijn; bij kinderen is 5 tot 10 gram al genoeg. Onthoud deze zin: *klachten die pas na meer dan zes uur beginnen, zijn een noodgeval.*

Panteramaniet versus parelamaniet. Hier helpt een ezelsbruggetje: ring geribd = parelamaniet. Hoedrand geribd = panteramaniet. De ribbeling zit bij de twee dus telkens op een andere plek. Daar komt de roodkleuringsproef bij: het vlees van de parelamaniet loopt op snij- en vraatplekken roodachtig aan, de panteramaniet blijft zuiver wit. En dan de steelvoet: de panteramaniet heeft een scherp afgezette, gerande knol, in het Duits treffend Bergsteigersöckchen genoemd.

Bundelmosklokje versus stobbezwammetje. Het bundelmosklokje bevat dezelfde amatoxines als de knolamaniet. Het enige betrouwbare veldkenmerk is de steel onder de ring: bij het stobbezwammetje duidelijk schubbig, bij het bundelmosklokje zijdeachtig zilverig en overlangs vezelig. Een sporee helpt niet, allebei hebben ze bruin sporenpoeder; de veelgehoorde bewering van het tegendeel klopt niet. En omdat bundelmosklokjes tussen stobbezwammetjes kunnen staan, moet elk vruchtlichaam afzonderlijk worden gecontroleerd, nooit een heel bundeltje in één keer geoogst.

Terzijde, minder dramatisch maar wel vaak: de karbolchampignon ruikt bij het wrijven naar inkt of carbol en kleurt aan de aangesneden steelvoet fel chroomgeel. Hij is niet dodelijk, maar bederft gegarandeerd uw avond.

Als het toch misgaat

Giftnotruf Mainz: 06131 19240, het antigifcentrum van de Universitätsmedizin Mainz, dag en nacht, 365 dagen per jaar, bevoegd voor Rheinland-Pfalz, Hessen en het Saarland. Bij bewusteloosheid meteen 112 bellen.

De Deutsche Gesellschaft für Mykologie adviseert bij een vermoeden van vergiftiging:

• Bewaar de resten van de paddenstoelen. Schoonmaakafval, etensresten en desnoods braaksel bewaren en aan de ambulance meegeven. Foto's van de vangst helpen ook.
• Wek geen braken op, geen melk, geen zout water, geen huismiddeltjes.
• Verlies geen tijd met googelen of paddenstoelenapps.

Vooraf laten controleren: paddenstoelendeskundigen en excursies

Wie zijn mand wil laten nakijken, vindt via de expertzoeker van de Deutsche Gesellschaft für Mykologie (DGfM) gecertificeerde paddenstoelendeskundigen op postcode. In de Landkreis Mayen-Koblenz zelf staat er op dit moment geen enkele; de dichtstbijzijnde zitten in de buurdistricten Ahrweiler en Neuwied. Een officieel paddenstoelenadviespunt bij het districtsbestuur bestaat niet; ook het portaal van de deelstaat verwijst naar de database van de DGfM. ---

Praktisch zoeken: mand, mes, maat

Een mand in plaats van een zak. In een plastic zak gaan paddenstoelen zweten, ze vallen uit elkaar en zijn binnen enkele uren oneetbaar. Een luchtige rieten mand is geen folklore, maar voedselhygiëne. Bijkomend voordeel: de sporen dwarrelen onderweg door het vlechtwerk terug het bos in.

Neem een mes mee. Boleten draait u voorzichtig uit de grond en het gat dekt u af met strooisel; bij plaatjeszwammen is uitdraaien sowieso verplicht, omdat u de steelvoet moet kunnen zien. Schoonmaken doet u meteen in het bos: dat scheelt werk en laat het vuil waar het hoort.

Laat een deel staan. Kleine exemplaren groeien nog, oude en aangevreten exemplaren horen bij het ecosysteem. En: neem alleen mee wat de komende dagen ook echt op tafel komt. Dat is niet alleen de wet, het is ook de enige houding die het bos voor het volgende seizoen intact laat.

Blijf op de paden waar paden zijn. In het natuurreservaat is het verplicht, overal elders spaart het de bodem.

Een regendag tussendoor vult u prima met een uitstapje naar Mayen, 13 kilometer, overdekt, en de weekmarkt is een goed plan B als de mand leeg blijft.

Veelgestelde vragen

Het basiskamp

Een vakantiehuis is bij het zoeken naar paddenstoelen praktischer dan een hotelkamer, alleen al omdat u de vangst 's avonds ook kunt klaarmaken. De drie huizen aan de Riedener Waldsee hebben een eigen keuken, het bos begint direct achter het perceel, en na een natte ochtend in het kreupelhout is de weg terug kort. Wie 's ochtends zonder auto kan vertrekken en 's middags met een volle of lege mand terugkomt, heeft de ontspannenste vakantie.